1% dla Pracowni na rzecz

Wszystkich

Istot

Wyciągi na górę Kotarz

1. Położenie, wartości przyrodnicze, status ochrony lokalnej przyrody

Brenna to wieś letniskowa, położona w województwie śląskim, nad rzekami Brennica i Leśnica, na terenie Beskidu Śląskiego. Znajduje się między pasmem Równicy a Klimczokiem i Błatnią. Brenna określana bywa mianem „Bramy Beskidów”. Niedaleko Brennej leży góra Kotarz (974 m n.p.m.), po jej drugiej stronie znajduje się Szczyrk.

Walory przyrodniczo-krajobrazowe terenu podkreśla jego status ochrony – obszar umiejscowiony jest w granicach Parku Krajobrazowego Beskidu Śląskiego, ponadto teren ten posiada status lasów o znaczeniu wodo- i gleboochronnym. Obszar tzw. Beskidu Węgierskiego, obejmujący przedmiotowy rejon góry Kotarz, stanowi jedyny korytarz łączący siedliska Natura 2000 i z tej racji podlega ochronie przed zniszczeniem (art. 10 Dyrektywy Siedliskowej). W ramach opracowania „Projekt korytarzy ekologicznych łączących europejską sieć Natura 2000 w Polsce” (Jędrzejewski i in., 2005), obszar ten stanowi fragment krajowego południowego korytarza migracyjnego i jako taki również jest proponowany do włączenia w sieć Natura 2000.

Jest to teren o dużym znaczeniu dla zachowania bioróżnorodności. Zidentyfikowano tu 17 rodzajów siedlisk z załącznika I Dyrektywy Siedliskowej – jednym z cenniejszych są fragmenty lasów o charakterze naturalnym. Występuje tu 16 gatunków z załącznika II Dyrektywy Siedliskowej, w tym udokumentowanie bytowanie i migracje wilka. Znajdują się tu lasy o charakterze zbliżonym do typowej puszczy karpackiej. Ponadto występują rzadkie gatunki ryb, w tym 3 gatunki z załącznika II DS oraz rzadkie gatunki roślin i bezkręgowców.

Na obszarze proponowanym do wycinki znajduje się wiele siedlisk gatunków prawnie chronionych (m.in. storczyki, paprotka zwyczajna, widłaki jałowcowaty i goździsty, nietoperze, migrują wilki), charakterystyczny dla Beskidu żywiec gruczołowaty, istniejące i planowane do objęcia ochroną pomniki przyrody ożywionej i nieożywionej, zjawiskowe osuwisko oraz druga co do wielkości jodła w Polsce. Szczególnymi walorami zarówno przyrodniczymi, jak i estetycznymi charakteryzuje się Hala Jaworowa pod szczytem Kotarza. Jest to malownicze miejsce.

2. Opis i cel przedsięwzięcia

Gminy Brenna i Szczyrk planują połączyć obie miejscowości wyciągami krzesełkowymi. Brenna poprzez Przełęcz Karkoszczonka i pobliskie szczyty (m.in. Kotarz) sąsiaduje bowiem ze Szczyrkiem. Planowany wyciąg biegłby przez górę Kotarz.

Obok wyciągu krzesełkowego ma powstać nartostrada o długości 1,5 km. Budowany wyciąg byłby połączony kolejnym wyciągiem krzesełkowym z istniejącą trasą narciarską w rejonie Soliska w Szczyrku, jednego z tłumniej odwiedzanych w Beskidach. Projekt przewiduje też budowę na Kotarzu małego schroniska oraz drogi przeznaczonej dla niewielkiego ruchu lokalnego.

Pomysłodawcami projektu są gmina Brenna i Stowarzyszenie Rozwoju Gminy Brenna, wspierani przez Regionalną Izbę Gospodarczą w Katowicach, Górnośląską Agencję Przekształceń Przedsiębiorstw w Katowicach S.A., przy współpracy gminy Szczyrk.

Celem powstania inwestycji jest rozwój turystyczny (głównie o profilu narciarskim) obu gmin, możliwość lepszego przemieszczania się turystów i mieszkańców pomiędzy obiema miejscowościami. Jak pisała w 2004 roku „Gazeta Wyborcza”, całość inwestycji ma kosztować co najmniej 40 mln zł.

3. Zagrożenie – możliwość wystąpienia skutków negatywnych

Głównym zagrożeniem jest dążenie do realizacji połączenia Brennej i Szczyrku przez wyciąg krzesełkowy, co spowoduje zwiększenie presji na kilka rezerwatów przyrody oraz na Park Krajobrazowy Beskidu Śląskiego. Budowa wyciągu krzesełkowego i trasy narciarskiej przez Kotarz to również konieczność wycięcia kilku hektarów prawnie chronionego lasu.

Presja na zagospodarowane tereny będzie trwać cały rok – zarówno w zimie, jak i w lecie, a tym samym utrudniona zostanie migracja zwierząt, w tym jednej z watah wilków, co w konsekwencji może spowodować jej zagładę. Zagrożona wataha to najbardziej na zachód wysunięta grupa tych zwierząt, na południu Polski. Ponadto zniszczony zostanie krajobraz, zwiększy się erozja gleb, zniszczeniu ulegną siedliska wielu gatunków flory i fauny, w tym gatunków rzadkich i chronionych.

Planowana inwestycja, poza zniszczeniem bardzo cennej przyrody, stanowić również będzie bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi, gdyż jej lokalizacja pokrywa się z rozległym osuwiskiem na szczycie Kotarza. Wycinki lasów pod inwestycje, dodatkowo nasilą procesy osuwiskowe, a rozbudowana infrastruktura swe fundamenty mieć będzie dosłownie w ruchomej skale. Mechaniczna niwelacja osuwiska pod inwestycję, oprócz tego, iż bezsensowna w swych długodystansowych skutkach, dodatkowo spowoduje utratę wysokich walorów estetycznych tego miejsca, jak również siedlisk wielu gatunków zwierząt i roślin prawnie chronionych, zamieszkujących liczne załamania skalne, szczeliny i jasienie w osuwisku.

4. Obecny stan realizacji przedsięwzięcia

W rejonie Brennej i Szczyrku istnieje kilkadziesiąt wyciągów narciarskich o różnych długościach tras. Brenna dysponuje obecnie ok. 15 wyciągami, również w rejonie góry Kotarz (wyciągi Kotarz I i Kotarz II). Szczyrk jest jednym z bardziej znanych w Polsce ośrodków sportów zimowych, gdzie znajdują się liczne trasy narciarskie.

Idea połączenia obu gmin kolejką krzesełkową ma spore poparcie w środowisku lokalnym. Gmina Brenna przy współpracy ze Stowarzyszeniem Rozwoju Gminy Brenna, Górnośląską Agencją Przekształceń Przedsiębiorstw w Katowicach S.A. oraz Regionalną Izbą Gospodarczą z Katowic wystąpiła do Unii Europejskiej o wsparcie rozwoju Brennej środkami unijnymi.

Powstał projekt „Program rozwoju przedsiębiorczości zintegrowanych potencjałów turystycznych gminy Brenna” w ramach programu Phare 2003. Finansowy wkład Unii Europejskiej, w wysokości 50 tys. euro, ma pozwolić na rozpoczęcie nowych inwestycji w Brennej, m.in. udostępnienie turystyczne rejonu góry Kotarz, tak aby – jak piszą o swoim projekcie sami pomysłodawcy – „powstał prawdziwie alpejski kurort”.

Opracowano tzw. Model Wspólnego Inwestowania oraz biznesplany wyciągów i tras narciarskich na zboczach Kotarza. Prowadzona jest szeroka akcja promocyjna, popularyzująca pomysł, by przyciągnąć potencjalnych inwestorów. Pod kierunkiem Regionalnej Izby Gospodarczej w Katowicach i Urzędu Gminy powstaje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego oraz wprowadzane są zmiany w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, które mają stworzyć podwaliny prawne dla możliwości rozpoczęcia procesu realizacji przedsięwzięcia.

Warto ponadto dodać, że inwestycje zagospodarowania narciarskiego gór posiadają poparcie Starosty Powiatowego w Cieszynie oraz podkreślić fakt, że żaden z inwestorów i pomysłodawców nie dostrzega w realizacji inwestycji jakiegokolwiek zagrożenia dla przyrody Beskidu Śląskiego.

W dniu 20 listopada 2006 r. w sali sesyjnej Urzędu Gminy Brenna odbyła się publiczna dyskusja nad przyjętymi w projekcie studium rozwiązaniami. W debacie udział wzięło ok. 20 osób, w tym przedstawiciele lokalnych społeczności, organizacji ekologicznych oraz inwestora. Pracownię na debacie reprezentowała Iwona Kukowka. Dyskusja była bardzo burzliwa, towarzyszyły jej spore emocje. Wszyscy zebrani wystosowali wniosek o powtórzenie debaty, gdyż nie pojawił się nikt z przedstawicieli władz samorządowych. Ogłoszenie o debacie nie było szeroko nagłaśniane. W dniu debaty, na drzwiach wejściowych wisiał napis, iż Urząd Gminy w tym dniu jest NIECZYNNY! W trakcie dyskusji, okazało się, iż przedstawiciele lokalnych społeczności kategorycznie sprzeciwiają się realizacji tego typu inwestycji i promowanej wizji rozwoju turystycznego gminy. Niestety Wójt odmówił powtórzenia debaty publicznej, jednoznacznie lekceważąc chęć udziału lokalnych społeczności w procesach decyzyjnych. Na sesji Rady Gminy Brenna w dniu 15 lutego 2007 r. odczytane zostały wniesione przez organizacje ekologiczne, w tym PnrWI, Stowarzyszenie dla Natury WILK oraz Góreckiego Towarzystwa Przyrodniczego uwagi i wnioski do projektu studium. Niestety, bez podania przyczyn wszystkie zostały jednoznacznie odrzucone przez Panią Wójt i biuro projektowe. Podjęcie studium planowane jest już w miesiącu marcu!

Obecnie zmierzają ku końcowi procedury uchwalania studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz planów zagospodarowania przestrzennego okolic Kotarza pod kątem rozwoju turystycznego.

5. Zgodność planowanej inwestycji z obowiązującymi przepisami, w tym z przepisami Unii Europejskiej

Na mocy Dyrektyw Rady Europy tzw. siedliskowej i ptasiej, wszystkie obszary, które były proponowane do włączenia w europejską sieć obszarów chronionych Natura 2000, a nie weszły do niej bezpośrednio, podlegają takiej samej ochronie jak obszary włączone w sieć. Na takich obszarach zabrania się realizacji jakichkolwiek inwestycji mogących w sposób znaczący wpływać na stan siedlisk i gatunków zwierząt, dla których ochrony zostały one powołane. Planowana inwestycja jest zaliczana do przedsięwzięć mogących w sposób znaczący wpływać na środowisko, ponieważ wiążą się z nią zarówno wielkopowierzchniowe wycinki, degradacja licznych siedlisk zwierząt prawnie chronionych, jak i długodystansowa uciążliwość zrealizowanego przedsięwzięcia.

Przedmiotowy obszar na mocy Zarządzenia nr 16, Ministra Ochrony Środowiska Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dn. 24 stycznia 1995 r. otrzymał status lasów o znaczeniu wodo- i gleboochronnym i niedozwolone jest prowadzenie na jego obszarze działań mogących wpłynąć niekorzystnie na te właściwości. Obszar ten znajduje się również w granicach Parku Krajobrazowego Beskidu Śląskiego i koniecznym jest przestrzeganie zapisów dotyczących ochrony jego przyrody i krajobrazu.

Ponad to, instytucje i osoby promujące pomysł zagospodarowania Kotarza w kierunku rozwoju infrastruktury narciarskiej, działają niezgodnie z art. 80 Ustawy prawo ochrony środowiska. Artykuł ten jednoznacznie stwierdza, iż reklama lub inny rodzaj promocji towaru lub usługi nie powinny zawierać treści propagujących model konsumpcji sprzeczny z zasadami ochrony środowiska, a w szczególności wykorzystywać obraz dzikiej przyrody do promowania produktów i usług negatywnie wpływających na środowisko przyrodnicze.

Inwestycje na Kotarzu stanowić również będą bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi, gdyż ich lokalizacja pokrywa się z rozległym osuwiskiem! Gmina nie posiada jednak prawnie wymaganej i profesjonalnie przygotowanej dokumentacji tych osuwisk, na podstawie której zobowiązana jest wyznaczyć w studium i planie zagospodarowania przestrzennego strefy wyłączone spod zagospodarowania.

6. Nasze działania

W związku z realnie istniejącym zagrożeniem zniszczenia walorów przyrodniczo-krajobrazowych terenu, Pracownia wystąpiła z wnioskami do Urzędu Gminy w Brennej. 16 marca 2006 r. Pracownia złożyła wnioski do projektu zmiany studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Brenna, zwracając uwagę m.in. na: konieczność ochrony i poprawę stanu przyrodniczego gminy poprzez zachowanie ciągłości korytarzy ekologicznych oraz spójności systemu obszarów chronionych gminy i okolic wraz z obszarami proponowanymi do ochrony w ramach sieci Natura 2000; stosowanie zasad rozwoju i turystyki bez silnej ingerencji w środowisko przyrodnicze, w oparciu o istniejącą infrastrukturę i sieć szlaków oraz z uwzględnieniem chłonności przyrodniczej poszczególnych obszarów.

12 czerwca 2006 r. Pracownia złożyła do Urzędu Gminy w Brennej wniosek do projektu zmian miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla obszaru Kotarz – Węgierski – Siągi – Hołcyna, w którym postulowała o niedopuszczenie możliwości zabudowy przedmiotowego terenu i lokowania infrastruktury obsługi turystycznej, w szczególności inwestycji narciarstwa zjazdowego. O zgłoszeniu wniosku zadecydowały przyczyny natury przyrodniczej i prawnej:

teren objęty planowaniem zagospodarowania proponowany był do włączenia do tzw. „Shadow List” Natury 2000;
obszar tzw. Beskidu Węgierskiego stanowi jedyny korytarz łączący pasma Klimczoka i Skrzycznego, fragment krajowego południowego korytarza migracyjnego;
jest obszarem występowania siedlisk i gatunków znajdujących się w Dyrektywach Siedliskowych;
jest ostoją typowej fauny Puszczy Karpackiej;
lasy tego obszaru mają znaczenie wodo- i gleboochronne;
stanowisko Rady Naukowo-Społecznej Leśnego Kompleksu Promocyjnego „Lasy Beskidu Śląskiego” mówi o konieczności lokalizacji inwestycji tylko na obrzeżach masywów leśnych;
obszar znajduje się w granicach Parku Krajobrazowego Beskidu Śląskiego, w związku z czym konieczna jest ochrona jego przyrody i krajobrazu.

Wniosek Pracowni zawiera postulat wprowadzenia bezwzględnego zakazu poszerzania lub rozbudowy terenów narciarskich oraz wprowadzania infrastruktury towarzyszącej (instalacji sztucznego naśnieżania, sieci drogowej, obiektów małej gastronomii) na terenach leśnych i przyrodniczo cennych.

W dniu 20 listopada 2006 r. uczestniczyliśmy w dyskusji publicznej nad przyjętymi w projekcie studium rozwiązaniami. Złożyliśmy również ponownie oficjalne wnioski o odrzucenie proponowanych rozwiązań w zakresie rozwoju infrastruktury narciarstwa zjazdowego i wykonanie profesjonalnej waloryzacji przyrodniczej obszaru góry Kotarz. Nawiązaliśmy również wiele cennych kontaktów i współpracę z przedstawicielami lokalnych społeczności i organizacji ekologicznych. W dniu 15 lutego otrzymaliśmy informację, iż w pobliżu Hali Jaworowej trwa wycinka drzew, pod drogę, która ma być wykorzystywana dla budowy i funkcjonowania planowanej infrastruktury narciarskiej. Obecnie weryfikujemy informację, sprawdzamy stan sprawy i stale monitorujemy procedurę uchwalania studium.

21 maja 2007 r. Pracownia złożyła do prokuratury zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa oraz wniosek o ściganie przedstawicieli Spółki Szałaśniczej Kotarz, w związku z bezprawną, nadmierną rozbudową drogi, która spowodowała zniszczenie obszarów bardzo cennych pod względem przyrodniczym obejmujących północno-zachodnie stoki góry Kotarz oraz Halę Jaworową.

22 maja 2007 r. na rynku w Cieszynie Pracownia organizuje happening i konferencję prasową na temat niszczenia góry Kotarz przez budowę nielegalnej drogi. Zobacz zdjęcia z happeningu i konferencji prasowej

Pracownia domaga się od wyciągnięcia konsekwencji zniszczenia przyrody przez budowę nielegalnej drogi na górę Kotarz oraz renaturalizacji wylesionego terenu i wstrzymania przez gminę Brenna prac planistycznych zmierzających do zniszczenia bezcennej przyrody Kotarza, które skutkować będzie wylesieniem ponad 27 hektarów lasu.

23 maja 2007 r. Pracownia rozesłała wnioski o udzielenie informacji i wyjaśnień w sprawie nielegalnego wylesienia Kotarza do Starostwa Powiatowego, Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody, Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego i Lasów Państwowych.

20 stycznia 2009 r. Stowarzyszenie Pracownia na rzecz Wszystkich Istot, Stowarzyszenie Ekologiczno-Kulturalne „Klub Gaja” i Stowarzyszenie dla Natury „Wilk” wyraziły negatywną opinię w sprawie planów rozbudowy infrastruktury narciarskiej, budowy dróg, obiektów rekreacyjnych i obsługi turystycznej inwestycji pod nazwą „Kotarz”, w rejonie szczytu o tej samej nazwie. Pełna treść stanowiska organizacji ekologicznych.

7. Ocena łączna. Wnioski

Dalszy rozwój infrastruktury narciarstwa zjazdowego na przedmiotowym obszarze nie jest ani niezbędny ani konieczny dla zapewnienia sprawnego funkcjonowania już istniejących na tym terenie ośrodków narciarskich. Z górą Kotarz sąsiadują silnie rozbudowane i sięgające szeroko swym zasięgiem sieci wyciągów i tras narciarskich. Niedopuszczalnym jest więc poświęcenie resztek dzikiej przyrody celem mnożenia już i tak silnie rozbudowanej infrastruktury narciarskiej. Budowa planowanej inwestycji bezpowrotnie zniszczy bezcenne obszary przyrodnicze, chronione na podstawie prawa wspólnotowego i krajowego właśnie ze względu na wybitne i unikatowe walory naturalne. Realizacja inwestycji stanie więc jednoznacznie w sprzeczności z prawem ochrony przyrody i zasadami zrównoważonego rozwoju. Co więcej, w efekcie wycinki lasów, miejscowa ludność straci obszar o wyjątkowym znaczeniu wodo- i glebochronnym, również na mocy prawa krajowego podlegający ochronie. Pomysł budowy inwestycji jest ponadto silnie promowany przez inwestorów, przy jednoczesnym braku akceptacji dla tego pomysłu ważnego organu doradczego, jakim jest Rada Naukowo-Społeczna Leśnego Kompleksu Promocyjnego „Lasy Beskidu Śląskiego”.

Zobacz więcej: