Wpływ dróg na zwierzęta

Infrastruktura drogowa i ruch pojazdów wywierają trwały wpływ na świat przyrody. Formy i skutki negatywnego oddziaływania są różnorodne – najważniejsze z nich to:

• utrudnianie przemieszczania się zwierząt i roślin
• zniszczenie siedlisk w zasięgu przebiegu drogi i strefie najsilniejszego oddziaływania
• zabijanie zwierząt gatunków dzikich i domowych w wyniku wypadków i kolizji
• ekspansja gatunków obcych geograficznie i związanych z człowiekiem (synantropijnych)

Oddziaływania te spowodują długofalowe i nieodwracalne skutki ekologiczne:

• degradację cennych i zagrożonych siedlisk
• zamieranie lokalnych populacji roślin i zwierząt
• wzrost tempa wymierania gatunków rzadkich i zagrożonych

Ze wszystkich form negatywnego oddziaływania dróg największe znaczenie w skutkach ekologicznych ma tworzenie barier ekologicznych uniemożliwiających lub utrudniających przemieszczanie się zwierząt w poprzek drogi.

Barierę ekologiczną określa się obecnie jako kompleksowy efekt wpływu śmiertelności oraz wszelkich przekształceń i oddziaływań, które ograniczają danemu gatunkowi możliwość przekraczania drogi. Obecność barier ekologicznych prowadzi do podziału siedlisk na mniejsze płaty (fragmentacja siedlisk) oraz utrudnia przemieszczania się organizmów zamieszkujących poszczególne płaty (izolacja siedlisk).

Najważniejsze czynniki wpływające na tworzenie barier ekologicznych:

• natężenie ruchu pojazdów na drodze – drogi o natężeniu ruchu >1000 pojazdów/dobę stanowią utrudnienie w przemieszczaniu się zwierząt; drogi o natężeniu ruchu >10.000 pojazdów/dobę stanowią już nieprzekraczalna barierę dla większości gatunków lądowych
• konstrukcja techniczna drogi – stosowanie ogrodzeń ochronnych całkowicie uniemożliwia przemieszczanie się zwierząt a prowadzenie dróg w nasypach i wykopach znacznie je utrudnia
• lokalizacja drogi – oddziaływanie barierowe zależy bezpośrednio od wartości przyrodniczej i wrażliwości siedlisk przez które przechodzi droga.

Śmiertelność zwierząt na drogach zależy przede wszystkim od natężenia ruchu pojazdów oraz obszaru przecinanego przez drogę. Na polskich drogach najczęściej giną płazy, średniej wielkości ssaki leśne i polno-leśne (jeż, kuny, borsuk, lis, zając) oraz duże ssaki (sarna, dzik, jeleń). Sporadycznie zdarzają się wypadki z udziałem łosia, wilka, rysia a nawet żubra. Śmiertelność zwierząt zmienia się sezonowo – najwyższa jest w okresie nasilonych migracji wiosennych i jesiennych oraz dobowo – większość wypadków zdarza się przy zapadającym zmroku.