Ochrona zwierząt przy drogach

Stosowane obecnie metody ochrony można podzielić na 3 zasadnicze grupy:

1. zapobieganie konfliktom przebiegu dróg z lokalizacją miejsc siedliskowych i korytarzy migracyjnych
2. zmniejszanie śmiertelności zwierząt na drogach
3. minimalizacja i kompensacja skutków fragmentacji środowiska i efektów oddziaływania barier ekologicznych

Zapobieganie konfliktom pomiędzy drogami a środowiskiem wiąże się przede wszystkim z odpowiednim, najmniej ekologicznie szkodliwym ustaleniem przebiegu nowej drogi.

Podejmowanie decyzji o lokalizacji drogi powinno opierać się na odpowiedzi na kilka istotnych pytań:

• gdzie znajdują się duże, niepodzielone obszary siedliskowe?
• gdzie znajdują się ważne i cenne obszary siedliskowe?
• jakie gatunki roślin i zwierząt występują w obszarze oddziaływania drogi?
• jak przebiegają korytarze ekologiczne oraz tradycyjne wędrówki i migracje zwierząt?

Działania podejmowane w celu ograniczenia wysokiej śmiertelności zwierząt stosowane mogą być na wszystkich rodzajach dróg, mają na celu ograniczenie kolizji.

Stosowane są najczęściej następujące rozwiązania:

1. ogrodzenia ochronne (fot. 1):
   • budowane wzdłuż dróg szybkiego ruchu oraz na drogach jedno-jezdniowych na odcinkach o wysokim ryzyku kolizji
   • wykonane z siatki metalowej ze średnicą oczek zmniejszającą się ku dołowi
   • skuteczna wysokość ogrodzeń to > 200 cm; w przypadku jeleniowatych 220–240 cm
2. ograniczanie prędkości jazdy (fot. 2) – stosowane przy drogach bez ogrodzeń; trwałe wprowadzenie ograniczeń prędkości jazdy w obszarach szczególnie zagrożonych kolizjami ze zwierzętami < 70 km/h

W wybranych odcinkach dróg o podwyższonym ryzyku kolizji z płazami, gadami i małymi ssakami oraz w bezpośrednim sąsiedztwie przejść dla zwierząt powinny zostać zaprojektowane dodatkowe zabezpieczenia, spełniające funkcje ogrodzeń ochronno-naprowadzających dla małych zwierząt. Ogrodzenia takie mogą być wykonane z prefabrykatów betonowych lub siatek bądź płyt z tworzywa sztucznego. (fot. 3, 4, 5)

Przejścia dla zwierząt są podstawową metodą minimalizacji barierowego oddziaływania dróg na dzikie zwierzęta. Przejścia spełniają dwie podstawowe funkcje:

• stwarzają warunki umożliwiające bytowanie tych zwierząt, których areały osobnicze przecina droga – zwierzęta muszą mieć możliwość korzystania ze środowisk położonych po obu stronach drogi
• umożliwiają migracje, wędrówki i dyspersję osobnikom przemieszczającym się na duże odległości – kluczowa funkcja przejść dla zwierząt, szczególnie dla ochrony rzadkich gatunków o dużych wymaganiach przestrzennych

Przejścia dla zwierząt powinny być budowane przy wszystkich drogach posiadających ogrodzenia ochronne oraz pozostałych jeśli natężenie ruchu przekracza poziom 10 tys. poj/dobę. W przypadku dróg o mniejszym natężeniu ruchu należy umożliwić zwierzętom przechodzenie po powierzchni drogi, co wymaga zaprojektowania jej niwelety nieznacznie odbiegającej od poziomu otaczającego terenu - należy unikać nasypów i wykopów powyżej 2 m oraz nachylenia skarp powyżej 1:2.

Minimalizacji wymagają również negatywne oddziaływania dróg powodujące odstraszanie zwierząt (bariera psychofizyczna). W obszarach kolizji z korytarzami ekologicznymi i siedliskami fauny powinny być podejmowane następujące działania o charakterze osłonowym

• budowanie osłon (ekranów) antyolśnieniowych (fot. 6) – chronią zwierzęta przed oślepianiem przez przejeżdżające pojazdy; osłony powinny być lokowane przede wszystkim na powierzchni i w otoczeniu przejść dla zwierząt
• budowanie ekranów akustycznych – ograniczają poziom hałasu obszarach sąsiadujących z drogą; powinny być stosowane w przypadku stwierdzenia oddziaływania o charakterze znaczącym na konkretne gatunki zwierząt
• wprowadzanie osłonowych i izolacyjnych nasadzeń roślinności – ograniczają poziom hałasu i emisji chemicznych w obszarach sąsiadujących z drogą