Walory przyrodnicze Karkonoszy
Karkonosze to najwyższe pasmo Sudetów, leżące w południowo-zachodniej Polsce, na granicy polsko – czeskiej.
Karkonosze po stronie wschodniej i zachodniej graniczą z pasmami górskimi: na zachodzie z Górami Izerskimi od których oddziela je Przełęcz Szklarska, na wschodzie z Rudawami Janowickimi od których dzieli je Przełęcz Kowarska. Na północ od Karkonoszy ciągnie się Kotlina Jeleniogórska.
Karkonosze po stronie polskiej stanowią niewielki fragment całego pasma górskiego. Najdobitniej świadczy o tym dysproporcja w powstałym w 1993 roku Bilateralnym Rezerwacie Biosfery Karkonosze/ Krkonose, gdzie 55 tys. ha rezerwatu leży na terenie Czech, a tylko 5,5 tys. ha na terenie Polski.
Walory przyrodnicze tych gór doceniono już przed II wojną światową, wtedy otoczona opieką najcenniejsze fragmenty i objęto ochroną w formie rezerwatów przyrody. Były to m.in. Śnieżne Kotły, Czarny Kocioł, Kocioł Łomniczki. Po II wojnie światowej utworzono Karkonoski Park Narodowy o powierzchni 5580 ha, otoczony dodatkową otuliną o powierzchni 11 266 ha. Najcenniejsze tereny Parku, czyli te położone powyżej górnej granicy lasu: piętro subalpejskie i alpejskie, zostały objęte ochroną ścisłą.
Największą wartość przyrodniczą w Karkonoszach stanowią właśnie partie wysokogórskie, czyli piętro subalpejskie i alpejskie. W Karkonoskim Parku Narodowym stanowią one zaledwie 30% powierzchni Parku. W wysokogórskiej szacie roślinnej panuje niespotykana różnorodność, występują tu obok siebie gatunki alpejskie, arktyczne, północne i oceaniczne. Najcenniejsze elementy flory to rzadkie rośliny wysokogórskie, relikty z okresu lodowcowego i endemity (w tym ponad 30 endemitów to rośliny naczyniowe).
Opisano w tym rejonie prawie 50 zespołów roślinnych, wiele z nich ma charakter reliktowy bądź endemiczny. Wiele z tych rzadkich, niezwykłych gatunków upodobało sobie tereny o wyrazistej rzeźbie geologicznej – kotły polodowcowe, główną grań masywu czy też charakterystyczne dla krajobrazu piętra regla górnego i subalpejskiego torfowiska górskie. Po polskiej stronie Karkonoszy torfowiska zajmują 85ha, zaś na całej powierzchni gór stanowią jeden z największych kompleksów torfowiskowych w górach Europy Środkowej. Torfowiska subalpejskie Parku po stronie polskiej i czeskiej zostały wpisane na listę obszarów wodno – błotnych chronionych Konwencją Ramsarską.
W piętrze pogórza i regla dolnego, najbardziej przekształconych terenów Karkonoszy, zachowały się fragmenty naturalnych zbiorowisk, m.in.: grądy na Górze Chojnik, suboceaniczny bór świeży w Wodospadzie Szklarki czy nadrzeczne olszyny górskie nad potokami. W piętrze regla dolnego zdominowanym przez monokultury świerkowe zachowały się natomiast enklawy kwaśnej buczyny górskiej w rejonie Chojnika, Wodospadu Szklarki i Jagniątkowa czy też żyznej buczyny sudeckiej w dolinach Szklarki, Sopotu i Wrzosówki.
Teren Karkonoskiego Parku Narodowego wraz z otuliną objęto dodatkowo ochroną włączając je w sieć obszarów Natura 2000. Utworzono tu ostoję siedliskową – Specjalny Obszar Ochrony Siedlisk Karkonosze PLH02006 oraz ptasią – Obszar Specjalnej Ochrony Ptaków Karkonosze PLB020007. Stwierdzono występowanie 23 siedlisk z załącznika I Dyrektywy Rady 92/43/EWG oraz 11 gatunków z załącznika II Dyrektywy Rady 92/43/EWG. Zaobserwowano występowanie co najmniej 11 gatunków ptaków z Załącznika I Dyrektywy Rady 79/409/EWG: włochatkę, jarząbka, puchacza, muchołówkę białoszyją, muchołówkę małą, sóweczkę, bielika, podróżniczka, dzięcioła zielonosiwego, cietrzewia i głuszcza. Teren ten stanowi ostoję dla około 6 gatunków z Polskiej Czerwonej Księgi (PCK) jak płochacz halny czy podróżniczek. O bogactwie przyrodniczym Karkonoskiego Parku Narodowego świadczy ilość występujących gatunków ptaków lęgowych – 150, liczba gatunków wzrasta do ok. 200 podczas migracji i przelotów ptaków.
Bogaty jest świat bezkręgowców, w najwyższych partiach gór znalazły swoje nisze gatunki reliktowe: ślimak poczwarówka arktyczna, poczwarówka alpejska, chrząszcz Nebria rufescens, ważki żagnica północna, miedziopierś górska, pająki Bolyphanthes luteolus, Acantholycosa norvegica, Pardosa saltuaria, chrząszcze Ctenicera cuprea i Amara erratica czy też gatunki endemiczne jak motyl Psodos quadrifarius sudeticus.
Spośród kręgowców odnotowano m.in. przedstawicieli płazów, gadów, ssaki drapieżne: lis pospolity, jenot, kuna leśna, kuna domowa, łasica, gronostaj, tchórz zwyczajny, borsuk, wydra europejska oraz kopytne: jeleń szlachetny, sarna, dzik europejski oraz muflon.
Karkonoski Park Narodowy wraz z sąsiadującym po stronie czeskiej Krkonošskym národním parkiem został uznany za Bilateralny Rezerwat Biosfery UNESCO Karkonosze/ Krkonose. Nadanie obu parkom przygranicznym tego statusu miało na celu ochronę zasobów przyrody przed ich degradacją i niewłaściwym gospodarowaniem. Prowadzenie działalności gospodarczej powinno być zgodne z zasadami ekorozwoju, stąd możliwe jest rozwijanie tylko niektórych form gospodarowania jak ekoturystyka, agroturystyka, rolnictwo ekologiczne i to tylko w ściśle wyznaczonej strefie w obrębie Rezerwatu.
W 2004 roku Europejska Federacja Parków Narodowych i Parków Natury EUROPARC Federation nadała obu parkom narodowym certyfikat Parku Transgranicznego.
