Beskid Wyspowy. Mogielica i Jesień

Beskid Wyspowy

Masyw Mogielicy (1171 m n.p.m.) oraz Jasienia (1060 m n.p.m.) jest najciekawszym przyrodniczo rejonem Beskidu Wyspowego. Góry te należą geograficznie do Beskidu Wyspowego, jednak krajobrazowo i ekologicznie są one bardziej podobne do Gorców. Masyw stanowi swego rodzaju wyspę bioróżnorodności pośród morza terenów zurbanizowanych.

Zagrożenia

Najpoważniejszymi zagrożeniami dla przyrody tego masywu są: intensywna gospodarka leśna, powoduje ona niszczenie starodrzewów oraz zagrożenie dla wielu gatunków zwierząt, kłusownictwo, rajdy terenowe (niszczenie dróg, szlaków i roślin oraz płoszenie zwierząt); zaniechanie wypasu i koszenia, co powoduje zarastanie polan, przez co zmniejsza się teren lęgowy niektórych gatunków oraz baza żerowa dla szponiastych, sów, kuraków i ssaków kopytnych. Ostatnim zagrożeniem jest zespół narciarsko-rekreacyjny „Mogielica”, który ma powstać na terenie gminy Słopnice.

Położenie i wartości przyrodnicze

Beskid Wyspowy charakteryzują izolowane od siebie, zalesione szczyty, otoczone zurbanizowanymi obszarami. Istnieje tutaj jednak wiele miejsc, których stan zachowania środowisk przyrodniczych jest zbliżony do naturalnego.

Masyw ten stanowi swego rodzaju wyspę bioróżnorodności pośród morza terenów zurbanizowanych. Występują tutaj bardzo cenne siedliska, charakterystyczne dla gór średnich. Zbocza gór porastają różnowiekowe i mieszane lasy, z przewagą starodrzewów w wyższych partiach. Pod szczytem Mogielicy, na północnym stoku, istnieje jedyny w Beskidzie Wyspowym fragment górnoreglowych lasów świerkowych. Liczne są polany górskie. Największe z nich znajdują się pod szczytami Mogielicy i Jasienia. Rozciągają się z nich przepiękne widoki na Beskid Żywiecki, Gorce i Tatry oraz na Pieniny i Beskid Sądecki. Tereny skaliste są nieliczne — jedyne większe takie miejsce to południowy stok Mogielicy. Dawniej znajdowało się tutaj odsłonięte głazowisko, które obecnie obsadzono świerkiem.

W rejonach przełęczy znajdują się mokradła, pastwiska i borówczyska. Dobrze zachowane są także liczne dolinki potoków. Bardzo malownicze są doliny Kamienicy i Łososiny, opasujące masyw.

Na tym terenie występuje 110 gatunków ptaków, jest to liczba nieco wyższa niż podawana dla Gorczańskiego Parku Narodowego. Na szczególne podkreślenie zasługuje występowanie na tym terenie głuszca, gatunku zagrożonego wymarciem w skali kraju. Interesujące są również nowe, dotychczas nie wymieniane, stanowiska siwerniaka na górskich polanach. Jest ono prawdopodobnie częścią populacji gorczańskiej. Ciekawym faktem jest również prawdopodobieństwo lęgu na Mogielicy czeczotek — gatunku znanego dotąd w Karpatach tylko z Tatr. Występuje tutaj także cenne i rzadkie gatunki zwierząt — wilk, ryś, niedźwiedź, popielica i traszka karpacka, a także inne, nie mniej interesujące: wydra, traszka górska, kumak górski czy salamandra.

Teren ten znajduje się w granicach obszaru chronionego krajobrazu. Jednak z uwagi na cenne walory przyrodnicze (naturalne lasy, rzadkie i zagrożone gatunki zwierząt) oraz znaczne walory krajobrazowe (punkty widokowe, szlaki turystyczne i rowerowe) Mogielicy i Jasienia, celowe byłoby objęcie tego masywu wyższą formą ochrony poprzez rozszerzenie Gorczańskiego Parku Narodowego lub utworzenie osobnego Parku Krajobrazowego Beskidu Wyspowego. Za takim rozwiązaniem przemawia również fakt, iż od parku narodowego oddziela je mało zagospodarowana dolina Kamienicy.

Niektóre najcenniejsze miejsca mają być objęte ochroną rezerwatową. Południowe stoki masywu mają znaleźć się w granicach Obszaru Specjalnej Ochrony Siedlisk „Gorce” sieci Natura 2000. Cały masyw został natomiast zgłoszony przez Towarzystwo Przyrodnicze „Bocian”, jako propozycja Obszaru Specjalnej Ochrony Ptaków w ramach tej sieci.

Obecna sytuacja i nasze działania

Władze gminy Słopice zapoczątkowały procedurę zmiany planu zagospodarowania przestrzennego. W listopadzie 2004 r. minister środowiska wydał zgodę na zmianę przeznaczenia 10 hektarów gruntów leśnych pod budowę ośrodka. Plan zagospodarowania, uwzględniający taką inwestycję, uchwalono ostatecznie we wrześniu 2005 r.

26 października 2005 r. Pracownia wystąpiła do Generalnej Dyrekcji Lasów Państwowych z wnioskiem o udostępnienie zgody Ministra Środowiska na budowę wyciągu narciarskiego. Tego samego dnia Pracownia wystąpiła także do Urzędu Gminy Słopnice o udostępnienie planu zagospodarowania przestrzennego obejmującego teren planowanej budowy wyciągu narciarskiego. Obydwie instytucje udzieliły ww. informacji w terminie.

Pracownia nawiązała także współpracę z przedstawicielami Towarzystwa Przyrodniczego „Bocian”, które zajmuje się waloryzacją przyrodniczą tego masywu. Na górze Mogielica zaproponowano utworzenie ostoi ptasiej sieci „Natura 2000”.

Obecnie Pracownia planuje wystąpienie z wnioskiem o utworzenie rezerwatu przyrody na górze Mogielica. Wraz z przyrodnikami i przewodnikami turystycznymi przygotowujemy projekt rezerwatu, w oparciu o wykonane przez nich waloryzacje przyrodnicze.

Czytaj w Dzikim Życiu:

• Zagrożona ptasia wyspa (nr 12/1, 2005/2006)