O Janie Gwalbercie Pawlikowskim

Zachęcamy do lektury tekstu o Janie Gwalbercie Pawlikowskim zamieszczonego na stronie internetowej Polskiego Radia autorstwa Remigiusza Okraski.

Jan Gwalbert Pawlikowski (1860-1939) – „pionier” ruchu ochrony przyrody w Polsce, ekonomista, publicysta i polityk, historyk literatury, założyciel i redaktor czasopisma „Wierchy”, poświęconego Tatrom, autor wielu prac o Juliuszu Słowackim i jego poezji mistycznej. Uprawiał taternictwo dokonując szeregu nowych wejść, był również prekursorem taternictwa jaskiniowego. To niezwykła postać, jedna z najbardziej zasłużonych dla polskiej ochrony przyrody. Jeden z wybitnych działaczy Towarzystwa Tatrzańskiego, autor rozprawy „Kultura a natura” – pierwszego polskiego manifestu ochrony przyrody.

Remigiusz Okraska pisze: „W 1912 r. utworzył w łonie Tow. Tatrzańskiego Sekcję Ochrony Tatr i stanął na jej czele – miała ona na celu walkę z coraz bardziej masową komercyjną turystyką, bezładną zabudową Podhala oraz biznesem nastawionym na obsługę „ceprów”. Był zwolennikiem turystyki jako ważnej metody promowania patriotyzmu i kształtowania charakteru (zalecał ją jako kluczowy element aktywności harcerskiej), jednak miały jej towarzyszyć restrykcyjne zasady i wymogi. Wędrówki powinny być nacechowane trudem i znojem, prowadzone przez ludzi odpowiednio przygotowanych, pozbawione luksusów i ułatwień. Z tego względu zasłynął jako krytyk wielu inwestycji w najwyższych polskich górach. Przegrał batalie o budowę drogi i schroniska nad Morskim Okiem oraz zlokalizowanie krzyży na Giewoncie i Gubałówce, a także przeciwko ułatwieniom technicznym na Orlej Perci. Był natomiast spiritus movens skutecznego oporu wobec budowy schronisk pod Rysami oraz nad Czarnym Stawem Gąsienicowym, storpedował także projekt kolei zębatej na Świnicę”.

Pawlikowski zasłynął również ze współtworzenia statutu Ligi Ochrony Przyrody – pierwszej masowej organizacji tego typu w Polsce. Brał aktywny udział w proteście przeciw budowie kolejki linowej na Gubałówkę i Kasprowy Wierch. W 1935 r. wraz z innymi członkami Państwowej Rady Ochrony Przyrody na znak protestu przeciwko tej drugiej inwestycji podał się do dymisji.
95 lat temu, co trafnie przywołuje Okraska, pisał: „Hasło powrotu do przyrody, to nie hasło abdykacji kultury – to hasło walki kultury prawdziwej z pseudo-kulturą, to hasło walki o najwyższe kulturalne dobra”.

Całość tekstu na stronach Polskiego Radia

Gorąco zachęcamy do lektury!

O Tatrach na stronie Pracowni